Nguồn: The Economist | Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng
Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) tuyên bố đợt bùng phát dịch Ebola ở Congo và Uganda là “tình trạng khẩn cấp về y tế công cộng gây quan ngại quốc tế.” Cơ quan y tế của Liên Hiệp Quốc cho biết loại virus này bị nghi ngờ đã lây nhiễm cho 250 người và cướp đi sinh mạng của 80 người ở các khu vực dọc biên giới giữa hai quốc gia. Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ cho biết họ đang hỗ trợ các văn phòng của mình ở Châu Phi trong nỗ lực kiềm chế và theo dõi virus.
Donald Trump nói rằng “thời gian đang cạn dần” để Iran đồng ý một thỏa thuận chấm dứt chiến tranh. Ông cảnh báo nếu Iran không “hành động” thì họ sẽ chẳng “còn lại bất cứ thứ gì.” Đàm phán đang bị đình trệ. Hôm Chủ nhật, một cuộc tấn công bằng máy bay không người lái đã gây ra hỏa hoạn gần một nhà máy điện hạt nhân ở Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất. Các quan chức vẫn đang điều tra nguồn gốc của chiếc máy bay này.
Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky tuyên bố làn sóng tấn công bằng máy bay không người lái mới nhất của đất nước ông – vốn khiến ba người thiệt mạng ở khu vực Moscow – là “hoàn toàn chính đáng.” Đây dường như là chiến dịch lớn nhất kiểu này của Ukraine kể từ khi cuộc chiến bắt đầu. Phía Nga nói rằng họ đã đánh chặn hơn 500 máy bay không người lái trên 14 khu vực và bán đảo Crimea bị chiếm đóng. Zelensky viện dẫn một cuộc tấn công của Nga vào Kyiv, thủ đô Ukraine, hôm thứ Năm tuần trước khiến 24 người thiệt mạng.
Bài đang hot
26/04/1913: Án mạng tại nhà máy bút chì dẫn đến vụ tư hình Leo Frank
Nhà Trắng cho biết Trung Quốc đã đồng ý mua số nông sản Mỹ trị giá ít nhất 17 tỷ USD mỗi năm cho đến năm 2028. Cụ thể, Trung Quốc đưa ra cam kết này trong chuyến thăm Bắc Kinh của Trump hồi tuần trước. Tuy nhiên, phía Trung Quốc vẫn chưa xác nhận con số này. Các giao dịch mua bán này sẽ là một sự cứu trợ lớn cho nông dân Mỹ.
Andy Burnham, Thị trưởng vùng Greater Manchester, cho biết ông “không ủng hộ” việc Anh tái gia nhập Liên minh Châu Âu sau khi Wes Streeting, người đã từ chức Bộ trưởng Y tế vào thứ Năm, tuyên bố Brexit là một “sai lầm thảm khốc.” Cả hai người đều báo hiệu rằng họ sẽ tranh cử trong bất kỳ cuộc đua lãnh đạo nào của Công Đảng. Chức thủ tướng của Keir Starmer đang đứng trên bờ vực sau khi hơn 90 nghị sĩ kêu gọi ông từ chức.
Đảng Nhân dân bảo thủ của Tây Ban Nha giành chiến thắng trong cuộc bầu cử địa phương ở Andalusia, khu vực đông dân nhất của đất nước, nhưng lại mất đi thế đa số tại đây. Đảng này giờ đây có thể sẽ phải thành lập liên minh với Vox, một đảng cực hữu được nam giới trẻ tuổi ưa chuộng. Đảng Xã hội của Thủ tướng Pedro Sánchez đã hứng chịu một thất bại nặng nề trong cuộc bỏ phiếu, vốn là phép thử cuối cùng trước cuộc tổng tuyển cử vào tháng 08/2027.
Các nhà chức trách Pháp tiết lộ khoảng mười nạn nhân tiềm năng trước đây chưa từng được biết đến của Jeffrey Epstein, tên tội phạm tình dục đã chết, vừa ra trình diện. Laure Beccuau, người đứng đầu văn phòng công tố viên công cộng Paris, cho biết các quan chức sẽ thu thập lời khai từ những người được cho là nạn nhân. Bà nói thêm rằng các nhà điều tra cũng đang rà soát các hồ sơ do Bộ Tư pháp Mỹ công bố.
Con số trong ngày: 3%, là tỷ lệ nam giới trong độ tuổi chiến đấu trước chiến tranh của Nga được cho là đã thiệt mạng hoặc bị thương trong cuộc chiến ở Ukraine.
TIÊU ĐIỂM
Chuẩn bị cho đại dịch tiếp theo
Đây là một thời kỳ ảm đạm đối với y tế toàn cầu. Theo một nghiên cứu, việc chính quyền Trump cắt giảm ngân sách viện trợ của Mỹ đã tước đi hàng tỷ đô la khỏi các chương trình y tế và có thể gây ra hơn 14 triệu ca tử vong trong vòng 5 năm tới. Trong bối cảnh này, các quan chức y tế cấp cao từ khắp nơi trên thế giới sẽ gặp nhau tại Geneva vào hôm nay, trong một hội nghị kéo dài sáu ngày để quyết định các ưu tiên của Tổ chức Y tế Thế giới.
Một vấn đề lớn là sự bế tắc xoay quanh hiệp ước đại dịch, vốn được soạn thảo nhằm cải thiện cách các quốc gia hợp tác với nhau trong các đợt bùng phát dịch bệnh. Tiến trình đang bị đình trệ bởi những bất đồng về cách thức chia sẻ dữ liệu về mầm bệnh. Các nước đang phát triển muốn có sự đảm bảo về quyền tiếp cận các loại thuốc mới, chẳng hạn như vaccine, trong khi các nước giàu muốn một hệ thống linh hoạt hơn, mang lại cho các công ty dược phẩm và các nhà nghiên cứu đại học nhiều quyền kiểm soát hơn đối với tài sản trí tuệ của họ. Các đợt bùng phát chết người gần đây của hantavirus trên một con tàu du lịch và của Ebola ở Cộng hòa Dân chủ Congo đã nhấn mạnh tính cấp bách của việc đạt được thỏa thuận.
Chiến tranh Vùng Vịnh tàn phá Đông Nam Á
Khi chiến tranh ở Vùng Vịnh bắt đầu, các quốc gia Đông Nam Á, những nước phụ thuộc nhiều vào dầu mỏ Trung Đông, nằm trong số những bên đầu tiên phản ứng. Philippines tuyên bố “tình trạng khẩn cấp về năng lượng” quốc gia; Thái Lan ban hành các lệnh làm việc tại nhà và các biện pháp cắt giảm nhu cầu khác. GDP của Philippines chỉ tăng 2,8% so với cùng kỳ năm ngoái trong quý đầu tiên của năm 2026, tốc độ yếu nhất kể từ đại dịch – dù chỉ có một trong ba tháng bị ảnh hưởng. Con số này là một điềm báo cho cả khu vực.
Hôm nay, Thái Lan báo cáo rằng GDP của nước này đã tăng 2,8% so với cùng kỳ năm ngoái trong quý đầu tiên, cao hơn ước tính nhưng vẫn thấp hơn mục tiêu của chính phủ là hơn 3% cho năm 2026. Ngành du lịch – chiếm một phần sáu GDP của Thái Lan – đang bị bóp nghẹt bởi giá vé máy bay cao. Các nhà sản xuất cũng đang phàn nàn về chi phí đầu vào đắt đỏ hơn. Đáng lo ngại nhất, nông dân đang cắt giảm các kế hoạch gieo trồng cho vụ lúa sắp tới do chi phí nhiên liệu và phân bón tăng cao. Đối với Đông Nam Á, nỗi đau do chiến tranh gây ra có thể chỉ mới bắt đầu.
Israel chuẩn bị cho kỳ bầu cử
Trong tuần này, Knesset (Quốc hội Israel) dự kiến sẽ tự giải tán và bắt đầu đếm ngược đến các cuộc bầu cử. Nguyên nhân trực tiếp đến từ yêu cầu của các đảng Chính thống giáo cực đoan trong liên minh cầm quyền về một đạo luật miễn trừ nghĩa vụ quân sự bắt buộc cho các sinh viên tại các chủng viện tôn giáo. Thủ tướng Benjamin Netanyahu đã sẵn sàng thông qua dự luật này, nhưng không thể tập hợp đủ số phiếu cần thiết. Do đó, các đảng Chính thống giáo cực đoan đã rút lại sự ủng hộ của họ đối với liên minh.
Đáng ngạc nhiên là chính phủ đã hoàn thành gần hết nhiệm kỳ bốn năm của mình, một thành tích hiếm thấy ở Israel. Họ bị chỉ trích rộng rãi vì không lường trước được vụ thảm sát của Hamas vào ngày 07/10/2023. Nhưng trong giai đoạn sau đó, Netanyahu không chỉ thành công giữ nguyên liên minh gồm các đảng theo chủ nghĩa dân tộc và tôn giáo của mình, mà còn thuyết phục được những người khác tham gia chính phủ khi đất nước chuẩn bị cho chiến tranh. Cuộc chiến ở Gaza đã khiến vùng lãnh thổ này bị tàn phá và chia cắt, với quyền kiểm soát bị phân chia giữa các lực lượng Israel và Hamas. Cuộc chiến đó, cùng với các chiến dịch của Israel ở Lebanon và Iran, sẽ phủ bóng lên cuộc bầu cử sắp tới.
Các lực lượng đặc nhiệm tập trung tại Florida
Hôm nay, một hội nghị thường niên dành cho cộng đồng lực lượng đặc nhiệm quốc tế sẽ bắt đầu tại Tampa, Florida. Các chỉ huy và lính biệt kích từ Mỹ và nhiều đồng minh của nước này sẽ cùng nhau thảo luận công việc; khoảng 850 công ty sẽ tham gia triển lãm. Palantir – đơn vị dẫn đầu của một nhóm những công ty khởi nghiệp quốc phòng mới đang định hình lại cách thức tiến hành chiến tranh – cũng nằm trong số đó.
Tuy nhiên, tâm trạng chung sẽ đan xen lẫn lộn. Các lực lượng đặc nhiệm của Mỹ gần đây đã thực hiện thành công một số pha hành động ngoạn mục, bao gồm cả việc bắt giữ nhà lãnh đạo quyền lực của Venezuela, Nicolas Maduro, hồi tháng 1. Nhưng họ cũng phải chịu đựng mức ngân sách giậm chân tại chỗ kể từ năm 2019, dẫn đến sức mua sụt giảm 14%. Lầu Năm Góc đã cắt giảm gần 3.000 nhân sự kể từ năm 2022, chỉ để lại một lực lượng gồm 70.000 người. Dù vậy, Donald Trump ngày càng tìm đến họ để thực thi chính sách đối ngoại của mình. Vào tháng 3, các chỉ huy đã cảnh báo Quốc hội về “nhu cầu không thể đáp ứng nổi.” Hội nghị tuần này sẽ tương đương với một lời kêu gọi tiếp viện.
Kỷ lục nghiệt ngã về các vụ hành quyết
Hôm nay, Tổ chức Ân xá Quốc tế đã công bố báo cáo hàng năm về án tử hình. Trong năm 2025, có ít nhất 2.707 vụ hành quyết đã diễn ra trên toàn thế giới, tăng 78% so với năm 2024 và là mức cao nhất kể từ năm 1981. Chỉ riêng Iran đã chiếm tới bốn phần năm trong số đó. Các con số này không bao gồm Trung Quốc, quốc gia được cho là nước thi hành án tử hình hàng đầu thế giới nhưng lại xếp dữ liệu về án tử hình vào loại bí mật quốc gia, cũng như Triều Tiên và Việt Nam.
Cho đến nay, hơn 140 quốc gia đã bãi bỏ án tử hình. Ở một quốc gia chưa làm điều này như Nhật Bản, thì chí ít việc trả tự do cho những người bị kết án oan cũng đã dễ dàng hơn. Nhật Bản có tỷ lệ kết án 99% và các công tố viên có thể kháng cáo gần như bất kỳ quyết định nào yêu cầu mở lại vụ án, khiến cho việc bị cáo yêu cầu xét xử lại thành công là điều vô cùng hiếm thấy: vào năm 2024, một tử tù đã được minh oan sau 46 năm. Hôm thứ Sáu, nội các Nhật Bản đã thông qua một dự luật mà trên thực tế sẽ cấm các kháng cáo kiểu này. Dù vậy, nước này không cho thấy dấu hiệu nào về việc sẽ chấm dứt án tử hình.
Nghiên Cứu Quốc Tế
Nguồn tin Pakistan: đề xuất sửa đổi của Iran về việc chấm dứt chiến tranh đã được chia sẻ với Mỹ.
Lễ kỷ niệm năm thứ 29 Ngày Nhân Quyền Việt Nam
Lãnh đạo Cơ đốc giáo khởi động lễ kỷ niệm 250 năm ngày quốc khánh Mỹ bằng một cuộc mít tinh tôn giáo tại National Mall.
Từ chuyến công du Tàu đến chuyện nước ta
Thế giới hôm nay 18/05/2026 (the Economist): Ebola ở Congo và Uganda; Trump: thời gian đang cạn để Iran chấm dứt chiến tranh; Đảng Xã hội Tây Ban Nha thất bại nặng nề; Đông Nam Á bị tàn phá do chiến tranh vùng vịnh…
