Nguồn: The Economist | Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng
J.D. Vance nói rằng Mỹ và Iran đã tiến “rất gần” đến một thỏa thuận nhưng ông không biết “khi nào hoặc liệu” Donald Trump có ký nó hay không. Theo Phó Tổng thống Mỹ, “một vài điểm khác biệt về ngôn ngữ” vẫn chưa được giải quyết, bao gồm cả “vấn đề làm giàu [uranium].” Theo các báo cáo, thỏa thuận này sẽ buộc cả hai bên gia hạn lệnh ngừng bắn thêm 60 ngày trong khi họ tổ chức thêm các cuộc thảo luận về chương trình hạt nhân của Iran.
Benjamin Netanyahu nói rằng ông đã chỉ đạo các lực lượng vũ trang Israel chiếm giữ ít nhất 70% Gaza. Mệnh lệnh của Thủ tướng Israel sẽ vi phạm một thỏa thuận ngừng bắn mà Mỹ làm trung gian vào tháng 10, trong đó Israel đồng ý để lại chỉ hơn một nửa khu vực bị chiếm đóng. Cùng lúc đó, Israel tiếp tục tấn công miền nam Lebanon, dù lệnh ngừng bắn vẫn đang có hiệu lực.
Anthropic, một phòng thí nghiệm AI, đã huy động được 65 tỷ USD tiền tài trợ với mức định giá 900 tỷ USD. Công ty này chỉ mới được định giá ở mức 380 tỷ USD hồi tháng 2. Giá trị thị trường ước tính của nó hiện cao hơn cả OpenAI, công ty được định giá ở mức 852 tỷ USD sau một vòng gọi vốn kết thúc vào tháng 4 – một cột mốc phải mất khoảng một thập kỷ mới có thể đạt được. Anthropic mới chỉ được thành lập vào năm 2021.
Chỉ số giá tiêu dùng cá nhân (PCE) của Mỹ – thước đo lạm phát ưa thích của Cục Dự trữ Liên bang (Fed) – tăng 3,8% so với cùng kỳ năm ngoái vào tháng 4, khi cuộc chiến ở Iran đẩy chi phí thực phẩm và năng lượng lên cao. Đây là mức tăng lớn nhất của chỉ số này kể từ tháng 05/2023. Giá cả tăng cao dường như đang chặn đà tăng trưởng kinh tế. Các số liệu sửa đổi cho thấy tăng trưởng GDP của Mỹ là 1,6% trong quý đầu tiên so với cùng kỳ năm trước.
Một máy bay không người lái của Nga đã vượt qua biên giới vào Romania và đâm trúng một khu chung cư ở Galati, một thành phố gần biên giới với Ukraine, theo Bộ Quốc phòng Romania. Vụ va chạm gây ra hỏa hoạn và làm hai người bị thương. Một số máy bay không người lái của Nga đã xâm nhập vào không phận của quốc gia NATO này kể từ cuộc xâm lược Ukraine vào năm 2022. Một chiếc khác cũng vừa đâm trúng một tòa nhà ở Galati vào tháng trước.
Tilman Fertitta, một tỷ phú ngành nhà hàng khách sạn, đã đồng ý mua lại Caesars Entertainment, gã khổng lồ trong ngành sòng bạc, trong một thỏa thuận trị giá 17,6 tỷ USD bao gồm cả nợ. Fertitta, một đồng minh của ông Trump, là đại sứ Mỹ tại Ý. Ông sở hữu chuỗi khách sạn và sòng bạc Golden Nugget, đội bóng rổ Houston Rockets, cùng nhiều chuỗi nhà hàng như Rainforest Cafe và Morton’s.
Hỏa tiễn New Glenn do Blue Origin chế tạo đã phát nổ dữ dội trên bệ phóng ở Florida. Vụ việc xảy ra khi công ty đang thử nghiệm động cơ của tàu; không có ai bị thương. Sau những gì được ông mô tả là một “ngày tồi tệ,” Jeff Bezos – chủ sở hữu của Blue Origin – hứa sẽ “xây dựng lại bất cứ thứ gì cần được xây dựng lại.” Công ty đang nỗ lực thu hẹp khoảng cách với SpaceX, đối thủ cạnh tranh chính của họ trên thị trường bay vũ trụ thương mại.
Con số trong ngày: 65, là số lượng các cuộc xung đột vũ trang có sự tham gia của nhà nước đang diễn ra vào năm 2025, mức cao nhất kể từ khi hồ sơ bắt đầu được lưu trữ vào năm 1946.
TIÊU ĐIỂM
Không có Shangri-La cho Trung Quốc
Pete Hegseth, Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ, đã đến Singapore để tham dự Đối thoại Shangri-La, diễn đàn thường niên của các bộ trưởng quốc phòng, tư lệnh quân đội, và giám đốc tình báo bắt đầu vào hôm nay. Nhưng người đồng cấp Trung Quốc của ông, Đô đốc Đổng Quân, sẽ không có mặt. Đây là dấu hiệu cho thấy các nhà lãnh đạo quân sự gặp rắc rối của Trung Quốc đang tìm cách ẩn mình. Nhiều người đã bị cách chức trong những tháng gần đây sau các cáo buộc tham nhũng.
Việc Đổng vắng mặt cũng khiến ông bỏ lỡ cơ hội để Mỹ và Trung Quốc đàm phán. Các chỉ huy quốc phòng hai nước từng trò chuyện hàng năm tại Đối thoại Shangri-La. Tuy nhiên, Trung Quốc chưa bao giờ hoàn toàn thoải mái tại sự kiện này, nơi các nhà lãnh đạo của họ phải đối mặt với những câu hỏi hóc búa mà họ sẽ không bao giờ bị hỏi khi ở quê nhà. Trong bài phát biểu quan trọng, Tô Lâm – chủ tịch nước mới tái đắc cử của Việt Nam – dự kiến sẽ kêu gọi sự hợp tác chặt chẽ hơn giữa các cường quốc bậc trung đang bị mắc kẹt giữa hai thế lực đối đầu là Mỹ và Trung Quốc.
Chiến tranh lan rộng ở Lebanon
Iran đã nhiều lần khẳng định rằng thỏa thuận ngừng bắn mong manh của họ với Mỹ – đạt được vài tuần trước – cũng bao trùm cả Lebanon. Tuy nhiên, Israel phủ nhận điều này. Và cuộc chiến của họ với Hezbollah, lực lượng dân quân do Iran hậu thuẫn ở Lebanon, đang ngày càng leo thang. Hôm qua, Israel đã ra lệnh sơ tán phần lớn miền nam Lebanon trong lúc tiến hành các cuộc không kích vào thành phố Tyre. Hezbollah thì tuyên bố đã giao tranh với quân đội Israel ở “cự ly gần” tại một thị trấn lân cận.
Các sĩ quan quân đội Israel khẳng định rằng mục tiêu chính của họ ở miền nam Lebanon là đẩy các đội điều khiển máy bay không người lái của Hezbollah ra xa biên giới hơn. Nhưng cho đến nay, họ đã thất bại. Hezbollah tiếp tục tấn công quân đội và dân thường Israel bằng máy bay không người lái, thách thức các yêu cầu từ chính phủ Lebanon vốn buộc họ phải dừng lại. Trong khi đó, các cuộc đàm phán do Mỹ làm trung gian nhằm chấm dứt chiến tranh đã và đang diễn ra tại Washington, D.C. Nhưng chúng dường như không có tác động gì đến những diễn biến trên thực địa.
Ebola càn quét qua Congo
Đợt bùng phát dịch Ebola tồi tệ nhất kể từ năm 2018 đang lây lan nhanh chóng. Hơn 1.000 trường hợp nghi nhiễm và khoảng 250 ca bị nghi tử vong do nhiễm bệnh đã được ghi nhận tại Cộng hòa Dân chủ Congo. Con số thực tế chắc chắn còn cao hơn nhiều, bởi chính quyền vẫn đang chật vật xác định, xét nghiệm, và theo dõi bệnh nhân. Ebola cũng đang lan sang các quốc gia khác. Uganda – quốc gia tiếp giáp với tỉnh là tâm điểm của đợt bùng phát – đã xác nhận 7 trường hợp nhiễm bệnh và đóng cửa biên giới với Congo.
Các nỗ lực ứng phó đã diễn ra trong chậm trễ và hỗn loạn. Nguyên nhân một phần là do việc hoạt động ở miền đông Congo vô cùng khó khăn. Khu vực này nghèo khó và đầy rẫy các nhóm dân quân. Người dân có rất ít niềm tin vào các quan chức đang chỉ đạo công tác ứng phó. Trước khi dịch bùng phát, các nhà tài trợ cũng cắt giảm kinh phí cho các chương trình theo dõi Ebola. Những nhà tài trợ này hiện đang gửi thêm tiền mặt để giúp đỡ các nhân viên y tế. Trong khi đó, các nhà khoa học đang chạy đua để chế tạo một loại vaccine thử nghiệm. Nhưng quá trình đó sẽ mất từ hai đến ba tháng, trong điều kiện suôn sẻ nhất.
Phát hiện mới về loài muỗi
Chó có thể được huấn luyện để dẫn đường, quạ để nhặt rác, và chuột để đánh hơi mìn. Và một nghiên cứu mới được công bố trên Tạp chí Sinh học Thực nghiệm (Journal of Experimental Biology) tiết lộ rằng ngay cả loài muỗi tưởng chừng như vô tri vô giác cũng có khả năng học hỏi.
Một nhóm các nhà nghiên cứu do Claudio Lazzari, nhà sinh lý học hành vi tại Đại học Tours ở Pháp, dẫn đầu, đã cho muỗi tiếp xúc với máu cừu trong khi chúng được đặt trong một luồng gió nhẹ có lẫn DEET (hóa chất đuổi muỗi). Sau đó, chính những con muỗi này được cho tiếp cận với hai bàn tay của các nhà nghiên cứu: một bàn tay được xịt chất chống côn trùng cực mạnh, bàn tay còn lại thì không. Khoảng 60% số muỗi trước đó từng đồng thời tiếp xúc với cả máu và DEET đã lập tức bay về phía bàn tay được xịt thuốc chống muỗi.
Tiến sĩ Lazzari kết luận rằng loài côn trùng này đã học được cách liên kết thuốc xịt côn trùng với thức ăn, biến một chất xua đuổi thành một thứ mồi nhử. Rất có khả năng là, trong thế giới thực, loài muỗi cũng đang học được điều tương tự.
Nghiên Cứu Quốc Tế
Mỹ và Iran đạt được thỏa thuận sơ bộ gia hạn lệnh ngừng bắn và khởi đầu đàm phán hạt nhân mới.
Thế giới hôm nay 29/05/2026 (The Economist): Thỏa thuận Mỹ-Iran đã tiến “rất gần”; UAV Nga đâm vào Romania; Hỏa tiễn Blue Origin phát nổ; Ebola lan rộng ở Congo…
Cập nhật cuộc chiến Iran: Các quan chức Mỹ cho biết họ đang tiến gần đến thỏa thuận mở lại eo biển Hormuz.
Mỹ và Iran trao đổi tấn công trong bối cảnh TT Trump vẫn giữ nguyên yêu cầu tối đa.
