Nguồn: The Economist | Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng
Chính quyền Trump phê duyệt việc bán hàng chục máy bay chiến đấu F-35 cho Ả Rập Saudi, định giá thỏa thuận ở mức 24,3 tỷ USD. Thái tử Ả Rập Saudi Muhammad bin Salman đã yêu cầu Donald Trump cung cấp các máy bay chiến đấu tiên tiến này vào năm ngoái. Quốc hội Mỹ vẫn phải phê chuẩn thương vụ này; các báo cáo tình báo của Mỹ đã cảnh báo về việc Trung Quốc, quốc gia có quan hệ an ninh với Ả Rập Saudi, có thể thâu tóm được công nghệ này.
Một phái bộ tìm hiểu thực tế của Liên Hiệp Quốc cho biết có “cơ sở hợp lý” để tin rằng Mỹ đã phạm tội ác chiến tranh ở Iran (???). Phái bộ này trích dẫn các cuộc không kích vào một trường tiểu học ở Minab và một khu liên hợp thể thao ở Lamerd vào tháng 2, khiến hơn 170 thường dân thiệt mạng. Một quan chức từ Bộ Ngoại giao Mỹ đã bác bỏ những phát hiện của phái bộ Liên Hiệp Quốc. Trước đây, Mỹ cũng từng phủ nhận việc tấn công Lamerd và cho biết họ đang điều tra vụ việc ở Minab.
Liên minh Châu Âu sẽ giải ngân 3,3 tỷ euro (3,8 tỷ USD) cho Ukraine vào hôm nay để mua sắm tên lửa và máy bay không người lái, theo lời Chủ tịch Ủy ban Châu Âu Ursula von der Leyen. Trước đó, Thủ tướng Ba Lan Donald Tusk cảnh báo rằng có một “nguy cơ thực sự” về việc máy bay không người lái và tên lửa của Nga xâm nhập vào một quốc gia NATO. Hôm qua, Ba Lan đã tạm thời đóng cửa hai sân bay sau khi một cuộc không kích của Nga đánh trúng khu vực gần biên giới nước này.
Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BoJ) tăng lãi suất từ 1,0% lên 1,25%, mức cao nhất kể từ năm 1995. Các số liệu được công bố trước đó trong ngày cho thấy chỉ số giá tiêu dùng cốt lõi của nước này trong tháng 8 đã tăng 1,7% so với cùng kỳ năm trước, thấp hơn mục tiêu 2% của ngân hàng. Tuy nhiên, Thống đốc BoJ Ueda Kazuo cảnh báo rằng lạm phát vẫn có thể vượt qua mục tiêu đó trong tương lai.
Thủ tướng trung hữu của Thụy Điển, Ulf Kristersson, quyết định từ chức. Liên minh cánh hữu của ông – bao gồm Đảng Dân chủ Thụy Điển, một đảng dân túy có nguồn gốc tân Quốc xã – đã bị phe đối lập trung tả đánh bại trong gang tấc ở cuộc tổng tuyển cử hôm Chủ nhật. Quá trình kiểm phiếu sơ bộ cho thấy Magdalena Andersson của Đảng Dân chủ Xã hội sẽ lên nắm quyền sau khi giành được 176 trong số 349 ghế của Quốc hội.
Trump đã rút lại đề cử dành cho Lance Schroyer, một cựu cảnh sát bang Oklahoma, vào vị trí lãnh đạo Cơ quan Thực thi Di trú và Hải quan (ICE) mà không đưa ra lý do nào. Schroyer là đồng minh của Markwayne Mullin, người đứng đầu Bộ An ninh Nội địa (DHS), cơ quan giám sát ICE. Cuộc bỏ phiếu phê chuẩn ông đã bị đình trệ sau khi một nhà lập pháp của Đảng Cộng hòa yêu cầu DHS cung cấp thêm thông tin về việc các nhân viên di trú giết chết hai người Mỹ trong năm nay.
Các nhà khoa học phát hiện ra một loài mèo mới trong khu rừng Yungas của Bolivia, khám phá đầu tiên thuộc loại này trong hơn một thế kỷ qua. Con vật họ mèo có đốm, màu nâu nhạt, được đặt tên là Leopardus tilcayo, thuộc nhóm “mèo hổ” được tìm thấy trên khắp Mỹ Latinh. Với kích thước nhỏ hơn mèo nhà bình thường, nó đã không được chú ý trong một thời gian dài cho đến khi các xét nghiệm DNA cho thấy đây là một loài hoàn toàn khác biệt.
Con số trong ngày: Hơn 170 triệu, là lượt xem bài đăng trên mạng xã hội của một cựu nhà nghiên cứu tại Anthropic, trong đó ông cảnh báo rằng các công ty AI đang “đánh cược với mạng sống của chúng ta.”
TIÊU ĐIỂM
Cuộc bỏ phiếu dàn dựng tại Nga
Hôm nay, cuộc bỏ phiếu kéo dài ba ngày để bầu Duma, tức Quốc hội Nga, sẽ bắt đầu. Người dân Nga đang gọi cuộc bỏ phiếu này là một “chiến dịch bầu cử đặc biệt,” dựa theo cái tên “chiến dịch quân sự đặc biệt” – thuật ngữ do chính phủ quy định để nói về cuộc chiến chống lại Ukraine. Suy cho cùng, Quốc hội Nga tồn tại chỉ để phục vụ lợi ích của một người duy nhất: Vladimir Putin.
Những người bất đồng chính kiến sẽ phải trả một cái giá rất đắt. Yabloko, đảng tự do lâu đời nhất của Nga, đã bị cấm tranh cử sau khi lập trường phản chiến công khai của họ giúp đảng này vươn lên mạnh mẽ trong các cuộc thăm dò. Một số nhân vật lãnh đạo Yabloko thậm chí đang phải ngồi tù. Tổng cục An ninh Liên bang Nga (FSB), cơ quan an ninh của Nga, đã nổi lên như một lực lượng chính trị chủ chốt, tự đứng ra lựa chọn và thanh trừng các ứng viên. Trước thềm bầu cử, Putin nói với người dân Nga: “Sự lựa chọn và ý chí của các bạn sẽ một lần nữa chứng minh rằng hàng triệu người đang sát cánh cùng những người lính của chúng ta, rằng chúng ta là một dân tộc đoàn kết gắn bó với nhau dựa trên những giá trị chung.” Trên thực tế, mọi người lo sợ những điều tồi tệ hơn sẽ ập đến sau màn kịch này.
Cuộc chiến của Bộ Tài chính Mỹ nhằm củng cố đồng yên
“Bây giờ tôi là nhà cái,” Scott Bessent tuyên bố trong tháng này khi cảnh báo các nhà giao dịch không nên đặt cược vào việc đồng yên suy yếu. Bộ trưởng Tài chính Mỹ đã thể hiện cam kết vững chắc với việc hỗ trợ đồng tiền của Nhật Bản – một phần để ngăn người Nhật bán trái phiếu kho bạc. Cuối tháng 7, sau khi đồng yên trượt về mức 164 yên đổi một đô la, Mỹ và Nhật Bản đã cùng nhau can thiệp để vực dậy đồng tiền này.
Ngân hàng Trung ương Nhật Bản vừa có động thái có lợi cho Bessent. Hôm nay, đúng như dự đoán rộng rãi, ngân hàng này đã tăng lãi suất chính sách từ 1% lên 1,25%, đợt tăng đầu tiên kể từ tháng 6. Tuy nhiên, chừng đó có lẽ chưa đủ để giảm bớt áp lực. Hôm thứ Tư, Cục Dự trữ Liên bang Mỹ đã tăng lãi suất chuẩn – đồng yên, từng mạnh lên tạm thời sau đợt can thiệp chung, lại tiếp tục trượt giá. Các nhà đầu tư sẽ tìm kiếm manh mối từ Ueda Kazuo, Thống đốc BoJ, khi ông phát biểu vào cuối ngày hôm nay về các đợt tăng lãi suất trong tương lai. Nếu ông không thể hiện được quan điểm đủ cứng rắn, các nhà giao dịch có thể sẽ lại bị cám dỗ đặt cược ngược lại với ý muốn của Bessent.
Washington không có cách hiệu quả để kiểm soát AI
Người Mỹ đang chìm trong nỗi sợ sống còn. Tuần này, ông chủ của một loạt phòng thí nghiệm AI lớn tại Mỹ, bao gồm Sam Altman của OpenAI và Dario Amodei của Anthropic, đã thống nhất về sự cần thiết phải hạn chế công nghệ này trước khi nó gây ra thiệt hại thực sự. Nhưng Trump cực kỳ ghét ý tưởng đó vì sợ rằng Trung Quốc sẽ vượt mặt Mỹ.
Nhiều chính trị gia ở Washington không đồng tình với Trump, nhưng họ lại không thể chốt được một đề xuất duy nhất. Một phương án đang được thảo luận sẽ cho phép Bộ Thương mại đình chỉ các mô hình AI gây ra nguy cơ “thảm họa” (được định nghĩa là cái chết của hơn 50 người hoặc thiệt hại ít nhất 1 tỷ USD). Một đề xuất khác thì cho phép chính phủ cấm phát hành các mô hình. Đề xuất cứng rắn nhất sẽ buộc các nhà phát triển phải nộp mô hình cho chính phủ kiểm tra trước. Thực tế mà nói, mọi quy định đều cần có sự ủng hộ của tổng thống. Trong khi đó, AI vẫn đang tiến bộ và hành động theo những cách không lường trước được. Hôm thứ Tư, OpenAI đã tiết lộ sáu sự cố mới về việc các mô hình của họ hoạt động sai lệch.
Cuộc tranh luận trong nội bộ NATO về thái độ gây hấn của Nga
Hôm nay, các nhà lãnh đạo quân sự cấp cao nhất của NATO sẽ tập trung tại Copenhagen để tham gia một hội nghị thường niên. Nhưng sự kiện này sẽ bị lu mờ bởi cuộc chiến trên không ngày càng tồi tệ ở Ukraine và hàng loạt các sự cố an ninh gần biên giới của liên minh.
Đầu tuần này, nước chủ nhà Đan Mạch đã phản đối việc một tàu chiến Nga bắn pháo sáng vào một trực thăng trên Biển Baltic. Các máy bay của NATO cũng đã bắn hạ một máy bay không người lái tấn công không xác định trên không phận Litva. Các cuộc không kích của Nga nhắm vào hoặc ở gần biên giới các nước láng giềng của Ukraine đang leo thang, với bốn sự cố chỉ tính riêng trong tháng này. Tương tự là các hoạt động mờ ám của những kẻ bị tình nghi là phá hoại đến từ Nga, chẳng hạn như một chiếc máy bay không người lái chứa đầy chất nổ được tìm thấy gần đây tại sân bay Leipzig.
Nga đang thử thách lòng quyết tâm của NATO. Ủy ban quân sự của liên minh phải quyết định cách đáp trả. Tuy nhiên, việc đạt được sự đồng thuận giữa 32 lãnh đạo quốc phòng sẽ là một thách thức lớn. Một số người lo sợ sự leo thang với Nga; số khác lại lo ngại NATO đang quá nhu nhược. Quy mô của liên minh vừa là sức mạnh lớn nhất – cũng vừa là điểm yếu lớn nhất của tổ chức này.
The Economist – Nghiên Cứu Quốc Tế
Thế giới 18/09/2026: Mỹ bán F-35 cho Ả Rập Saudi; LHQ nói Mỹ phạm tội ác ct? Liên Âu giúp Ukraine 3,8 tỷ USD; bầu cử giả hiệu tại Nga; lo sợ AI tại Hoa Kỳ; NATO và sự gây hấn của Nga.. (The Economist)
Quốc hội Mỹ thông qua dự luật trừng phạt sâu rộng đối với Nga và gửi đến Tổng thống Trump để ký ban hành
Cố vấn cao cấp tổng thống Mỹ nói với Euronews: ông Trump quyết tâm sớm chấm dứt chiến tranh với Iran.
Thế giới 17/09/2026: Mỹ tăng lãi suất 0.25; Hạ viện Mỹ thông qua luật trừng phạt Nga; LHQ và hạt nhân của Iran; “mafia hóa” ở Nam Phi.. (The Economist)
