Nguồn: The Economist | Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng
Cuộc bầu cử Tổng thống Brazil bước vào vòng hai sau khi Flávio Bolsonaro, ứng viên dân túy cánh hữu, bất ngờ giành vị trí dẫn đầu ở vòng một. Bolsonaro – có cha là cựu tổng thống Jair, người đã bị kết án 27 năm tù vì âm mưu đảo chính năm 2022 – giành được 47% số phiếu bầu. Đương kim tổng thống cánh tả, Luiz Inácio Lula da Silva, nhận được 45%. Vòng hai sẽ diễn ra vào ngày 25/10, và Bolsonaro hiện được xem là ứng viên sáng giá nhất.
Mỹ xác nhận rút các máy bay ném bom B-1 khỏi RAF Fairford, căn cứ không quân Anh nơi một âm mưu khủng bố đã bị ngăn chặn hồi tuần trước. Cả Anh và Mỹ đều cho biết họ nghi ngờ Iran có liên quan đến vụ việc này. Năm người đàn ông Anh đã bị bắt (nhưng hiện đã được tại ngoại). Mỹ từng sử dụng căn cứ này để tiến hành không kích Iran.
Các quốc gia OPEC+ đồng ý duy trì sản lượng dầu. Tổ chức này đã nâng hạn ngạch vài lần trong năm nay, dù cuộc chiến ở Iran đã ngăn nguồn cung gia tăng đáng kể. Giá dầu thô Brent vẫn đang ở mức cao, dao động từ 98 đến 102 USD/thùng trong dịp cuối tuần, do hậu quả của các cuộc tấn công thường xuyên vào tàu thuyền đi qua Eo biển Hormuz trong những tuần qua.
Chính phủ Yemen phát động một cuộc tấn công quân sự nhằm giành lại lãnh thổ do lực lượng Houthi được Iran hậu thuẫn chiếm giữ. Tổng thống Yemen Rashad al-Alimi tuyên bố các lực lượng vũ trang của chính phủ sẽ tiếp tục chiến dịch “cho đến khi đất nước được giải phóng khỏi nanh vuốt của phiến quân khủng bố.” Houthi gần đây đã đạt được nhiều bước tiến lớn trong nước, đánh bom Ả Rập Saudi và làm gián đoạn các nỗ lực vận chuyển dầu qua Biển Đỏ.
Bài đang hot
13/09/1990: “Law & Order” ra mắt
Chỉ số Nikkei 225 của Nhật Bản tăng 2,5%, vượt mốc 70.000 lần đầu tiên kể từ tháng 7. Đà tăng này nối tiếp sự khởi sắc của chứng khoán Mỹ hồi cuối tuần trước, vốn được thúc đẩy bởi một báo cáo việc làm yếu ngoài dự kiến. Điều đó đã làm giảm kỳ vọng rằng Cục Dự trữ Liên bang Mỹ sẽ tăng lãi suất trong cuộc họp tiếp theo.
Các ứng viên theo chủ nghĩa dân tộc giành được cả ba ghế trong cuộc bầu cử Tổng thống ba bên của Bosnia-Herzegovina, vốn được thiết kế để chia sẻ quyền lực giữa các nhóm sắc tộc của quốc gia này. Željka Cvijanović thuộc Liên minh Dân chủ Xã hội Độc lập thân Nga sẽ là Tổng thống đại diện cho người Serb, còn Denis Bećirović đại diện cho người Bosniak, và Darijana Filipović đại diện cho người Croatia. Những người theo chủ nghĩa dân tộc cũng chiếm ưu thế trong các cuộc bầu cử Hạ viện và Hội đồng Khu vực. Dù vậy, tỷ lệ cử tri đi bỏ phiếu thấp kỷ lục, chỉ ở mức 41,5%.
Đảng Xanh của Anh và Xứ Wales đã thông qua một đề nghị coi chủ nghĩa phục quốc Do Thái là một hình thức phân biệt chủng tộc. Hội nghị thường niên của đảng này đã kêu gọi xóa sổ nhà nước Israel, và người Do Thái ở Israel có thể sống như những công dân bình đẳng trong một nhà nước Palestine nếu họ muốn. Lãnh đạo Đảng Xanh Zack Polanski (một người gốc Do Thái) đã vắng mặt và không tham gia bỏ phiếu. Dù vậy, Israel vẫn cấm ông nhập cảnh vào quốc gia này.
Con số trong ngày: 265.000, là số lượng sinh viên Trung Quốc theo học tại các trường đại học Mỹ vào năm 2025, giảm gần một phần ba so với năm 2019.
TIÊU ĐIỂM
Tầm ảnh hưởng suy yếu của Iran đối với Eo biển Hormuz
Vào Chủ nhật, Chủ tịch Quốc hội Iran tuyên bố Eo biển Hormuz sẽ tiếp tục bị phong tỏa cho đến khi Mỹ chấp nhận các điều khoản thỏa thuận do Iran đưa ra. Tuy nhiên, phía Mỹ vẫn một mực khẳng định eo biển này đã được mở lại. Thực tế lại phức tạp hơn thế. Quyền kiểm soát của Iran đã suy giảm: Các quốc gia Vùng Vịnh đã xuất khẩu 17 triệu thùng dầu và các sản phẩm tinh chế mỗi ngày trong tháng 9, gần bằng với mức trước chiến tranh. Nhưng các cuộc tấn công vào tàu thuyền vẫn tiếp diễn và các loại hàng hóa, từ khí tự nhiên hóa lỏng đến phân bón, vẫn đang bị mắc kẹt.
Mỹ đang điều động tàu sân bay thứ ba đến Vùng Vịnh. Các quan chức Iran lo ngại rằng Donald Trump sẽ ra lệnh tiến hành các cuộc không kích mới sau cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11. Dù vậy, ở thời điểm hiện tại, ông dường như hài lòng với việc duy trì cuộc phong tỏa trên biển nhằm bóp nghẹt nền kinh tế Iran. Chế độ Cộng hòa Hồi giáo đã không xuất khẩu được một giọt dầu nào qua các tàu chở dầu trong tháng 9. Lạm phát đang ở mức gần 90%. Chính quyền Iran không thể chịu đựng tình trạng hiện tại mãi mãi – nhưng lại cương quyết không nhượng bộ các yêu cầu của mình. Thế bế tắc vẫn tiếp diễn.
Cuộc chiến chống lạm phát của Thổ Nhĩ Kỳ
Thổ Nhĩ Kỳ dự kiến công bố số liệu lạm phát tháng 9 vào hôm nay. Giá năng lượng tăng vọt đang gây tổn hại nặng nề cho nền kinh tế nước này. Từ đầu năm đến nay, nước này đã hai lần nâng dự báo lạm phát cho năm 2026, lên mức 28%. “Mục tiêu tạm thời” của ngân hàng trung ương là 24%. Bộ trưởng Tài chính Thổ Nhĩ Kỳ Mehmet Şimşek ước tính rằng tỷ lệ lạm phát hàng năm – hiện ở mức trên 30% – sẽ thấp hơn 7 điểm phần trăm nếu Mỹ không gây chiến với Iran.
Thổ Nhĩ Kỳ rất dễ bị tổn thương trước tình trạng giá dầu và khí đốt tự nhiên leo thang. Dữ liệu từ Cơ quan Năng lượng Quốc tế cho thấy nước này phải phụ thuộc vào nhập khẩu để đáp ứng 72% nhu cầu năng lượng trong năm 2025. Nếu các quốc gia G7 tiến hành kế hoạch xả kho lên tới 100 triệu thùng từ nguồn dự trữ dầu thô và dầu diesel của họ, đà tăng giá có thể sẽ dịu lại. Dù vậy, các tài xế Thổ Nhĩ Kỳ có thể vẫn chưa cảm thấy dễ thở hơn trong tương lai gần. Một chương trình thuế của chính phủ – thứ giúp bảo vệ họ khỏi sự leo thang của giá nhiên liệu – đã chính thức kết thúc vào tuần trước.
Ấn Độ và Canada hàn gắn quan hệ
Khi Bộ trưởng Thương mại hai nước Ấn Độ và Canada gặp nhau hồi tháng trước, họ đã nhất trí “đẩy nhanh đàm phán” để đạt được một hiệp định đối tác kinh tế đầy tham vọng. Hôm nay, vòng đàm phán thứ năm sẽ bắt đầu. Hai bên vốn có quan hệ khá bền chặt: Canada có cộng đồng người gốc Ấn đông đảo và 31% du học sinh tại nước này là người Ấn Độ. Sau khi chịu thiệt hại do thuế quan của Mỹ – đối tác thương mại lớn nhất của họ, Canada mong muốn đa dạng hóa các mối quan hệ. Hồi tháng 6 năm ngoái, Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi và Thủ tướng Canada Mark Carney đã cam kết thực hiện các bước đi “cân nhắc và mang tính xây dựng” nhằm thắt chặt quan hệ.
Nhưng quan hệ này từng trải qua nhiều căng thẳng. Vào năm 2023, khi Hardeep Singh Nijjar, một nhà hoạt động người Sikh gốc Canada, bị bắn chết, Canada đã cáo buộc các điệp viên Ấn Độ có dính líu – một lời buộc tội mà Ấn Độ đã kịch liệt bác bỏ. Cả hai nước đều rút các nhà ngoại giao của mình về nước; Ấn Độ tạm thời đình chỉ cấp thị thực cho người Canada và các cuộc đàm phán thương mại bị đình trệ. Tình hình hiện đã được cải thiện. Canada sẽ cử 300 đại biểu doanh nghiệp đến Ấn Độ trong tháng này.
New York đối đầu với các ông lớn công nghệ
Hôm nay, các nhà lập pháp của Thành phố New York sẽ chất vấn các công ty trí tuệ nhân tạo trong lúc họ xem xét các quy tắc an toàn khắt khe hơn cho công nghệ này. Các phiên điều trần sẽ yêu cầu mọi nhà phát triển AI lớn phải cung cấp lời khai công khai sau khi tuyên thệ. SpaceXAI của Elon Musk đã bị gửi trát hầu tòa sau khi phớt lờ một lệnh triệu tập. Hội đồng Thành phố New York đang phản ứng trước một số lo ngại về an ninh gần đây, bao gồm cả vụ một hệ thống AI xâm nhập vào mạng lưới chính phủ Australia.
Một vài đề xuất của thành phố có thể sẽ tạo ra những tiền lệ ở Mỹ. Theo một dự luật được đề xuất, các cá nhân có quyền kiện các công ty AI nếu họ phải chịu tổn hại từ một mô hình bị bẻ khóa hoặc bị xâm phạm. Hội đồng gồm 51 thành viên này cũng có thể thông qua đạo luật “công tắc khẩn cấp” (kill-switch) đầu tiên trên thế giới, yêu cầu các công ty phải cài đặt các bộ điều khiển khẩn cấp thủ công để vô hiệu hóa các mô hình vượt tầm kiểm soát. Thành phố này từng có những hành động cứng rắn đối với AI trước đây: họ đã hạn chế việc sử dụng công nghệ này trong trường học. Các biện pháp mới, nếu được thông qua, sẽ là sự can thiệp quyết liệt nhất của thành phố cho đến nay.
Giải thưởng Nobel cho thấy dấu hiệu tuổi tác
Hôm nay, Giải Nobel khoa học đầu tiên của năm nay, thuộc lĩnh vực sinh lý học hoặc y học, sẽ được trao. Tiếp theo là giải Vật lý vào thứ Ba và Hóa học vào thứ Tư. Thứ Năm và thứ Sáu sẽ dành cho các giải thưởng về Văn học và Hòa bình. Cuối cùng, vào thứ Hai tuần sau, Giải thưởng của Ngân hàng Trung ương Thụy Điển về Khoa học Kinh tế, hay còn được gọi thân mật là Giải Nobel kinh tế, sẽ được công bố. Những người chiến thắng chỉ biết mình đoạt giải vào cùng ngày với công chúng.
Một số nhà khoa học cho rằng các quy tắc trao giải trong lĩnh vực của họ đã lỗi thời. Một Giải Nobel không được chia sẻ cho quá ba người, dù ngày nay người ta cần đến những đội ngũ khổng lồ để đạt được những bước đột phá trong các lĩnh vực như vật lý cơ bản. Giải Nobel cũng không thể được truy tặng, vì vậy giải thưởng này không ghi nhận những khám phá mà tầm quan trọng của chúng chỉ trở nên rõ ràng sau khi các tác giả đã qua đời. Tuy nhiên, các quy tắc này không phải là bất di bất dịch. Di chúc của Alfred Nobel ghi rằng các giải thưởng nên vinh danh công trình của năm trước đó, nhưng những người trao giải đã phớt lờ quy định này suốt hàng chục năm qua.
Theo The Economist – Nghiên Cứu Quốc Tế (HD Press)
Thế giới 05/10/2026: Bầu cử Brazil, phe hữu dẫn đầu, đi vào vòng 2; Mỹ rút B1 khỏi căn cứ không quân tại Anh; Cuộc chiến chống Houthi; ảnh hưởng suy yếu của Iran tại eo biển Hormuz… (The Economist)
FBI bắt một nữ điệp viên TC bị cáo buộc theo dõi con trai của tổng thống Đài Loan tại sân bay LAX (CBS).
Musk trở lại thế giới của Bộ Quốc Phòng để nghiên cứu chiến tranh tại Ngũ Giác Đài: “Dự án Meridian”.
Giới thiệu về Tương lai của siêu trí tuệ (SI) – Về mạng America.gov
Netanyahu: Kẻ tấn công chuyến bay FlyDubai đã lọt qua “kẽ hở”..
