Thế giới 08/09/2026: Canada áp thuế trả đũa; Iran thề trả đũa Mỹ; nhân quyền Syria chưa cải thiện;

Nguồn: The Economist | Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Canada áp thuế đối ứng lên khoảng 700 mặt hàng của Mỹ, bao gồm thép, các sản phẩm từ sữa, và đồ gia dụng. Đáp lại, Donald Trump cảnh báo sẽ áp dụng thêm nhiều khoản thuế khác. Hôm qua, ông tuyên bố cấm Bombardier bán máy bay của hãng tại Mỹ trừ khi nhà sản xuất Canada này chuyển khâu lắp ráp sang Mỹ. Thị trường này có ý nghĩa sống còn đối với Bombardier: khoảng một nửa trong số 5.100 máy bay do khách hàng của hãng vận hành đang đặt tại Mỹ.

Friedrich Merz, vị thủ tướng không được lòng dân của Đức, tuyên bố không có ý định từ chức sau chiến thắng bầu cử của đảng Lựa chọn Thay thế cho Nước Đức (AfD) tại bang Saxony-Anhalt ở miền đông. Tuy nhiên, ông thừa nhận “chắc chắn sẽ có những hệ lụy” sau thành công của lực lượng cánh hữu dân túy này. Ông cũng cho biết sự sụt giảm ủng hộ đối với đảng Liên minh Dân chủ Thiên Chúa giáo của ông đã làm rung chuyển đảng này “tới tận nền móng.”

Iran thề sẽ trả đũa các cuộc tấn công của Mỹ, đồng thời cảnh báo rằng các công ty năng lượng có những tài sản vẫn “nằm rải rác, dễ tiếp cận, và dễ bị tổn thương” trong khu vực. Đợt leo thang không kích giữa hai nước vào cuối tuần qua đã đẩy giá dầu lên mức cao nhất trong sáu tuần. Chính phủ Iran dự định sẽ chính thức hóa một thỏa thuận với Oman để kiểm soát hoạt động vận tải biển qua Eo biển Hormuz trong những ngày tới.

Bài đang hot

Chu Dung Cơ qua đời đánh dấu kết thúc kỷ nguyên cải cách thần tốc của Trung Quốc

Hôm nay, đồng yên có lúc tăng vượt qua mốc 153 yên đổi một đô la, mức cao nhất trong nhiều tháng. Kỳ vọng rằng Ngân hàng Trung ương Nhật Bản có thể tăng lãi suất vào tuần tới, các nhà đầu tư vội vàng chốt lời các giao dịch chênh lệch lãi suất, theo đó giúp nâng giá một đồng tiền mà cho đến thời gian gần đây vẫn chỉ giao dịch ở những mức thấp kỷ lục. Các nhà phân tích cho rằng đợt phục hồi này có thể bền vững hơn so với những động thái can thiệp ít có hiệu quả của các nhà chức trách.

Argentina khẳng định sẽ đệ đơn cáo buộc hình sự đối với Navitas Petroleum, một công ty năng lượng của Israel đang hoạt động ở Quần đảo Falkland. Đầu tháng này, trong một thông báo được phát sóng trên truyền hình toàn quốc, Javier Milei – tổng thống theo chủ nghĩa tư bản vô chính phủ của quốc gia Nam Mỹ – đã có nhiều phát biểu cứng rắn về yêu sách của Argentina đối với quần đảo này. Sau đó, ông tuyên bố sẽ trừng phạt các công ty dầu mỏ đang tiến hành khoan thăm dò gần vùng lãnh thổ hải ngoại của Anh. Tất cả những điều này dường như chỉ cho thấy sự suy yếu ở trong nước của ông ở thời điểm hiện tại.

Ủy ban Châu Âu tiết lộ kế hoạch đầu tư 200 triệu euro (232 triệu USD) vào Greenland. Thông báo này được đưa ra sau chuyến thăm kéo dài hai ngày của Chủ tịch Ủy ban Ursula von der Leyen tới vùng lãnh thổ của Đan Mạch – nơi mà Trump từng cho rằng nên do Mỹ kiểm soát. Bà von der Leyen cho biết các khoản đầu tư của châu Âu sẽ chủ yếu được rót vào các khoáng sản thiết yếu, năng lượng tái tạo, và vệ tinh.

Theo Bộ Nông nghiệp nước này, sản lượng rượu vang Pháp năm 2026 dự kiến sẽ thấp hơn khoảng 6% so với năm ngoái, trong khi sản lượng sâm panh giảm 48%. Thời tiết nóng bức bất thường cùng với hạn hán đã khiến công việc của nhiều nhà làm rượu trở nên khó khăn hơn, và các vườn nho đang dần biến mất khi người tiêu dùng ngày càng ít uống rượu.

Con số trong ngày: 25%, là tỷ lệ sụt giảm trung bình của lượng tuyết rơi mùa đông hiện tại ở khu vực rộng lớn quanh Yellowstone so với thập niên 1950.

TIÊU ĐIỂM

Canada giương móng vuốt

Cuộc thương chiến giữa Canada và Mỹ đang leo thang. Mức thuế quan mới nhất của Canada – vừa có hiệu lực hôm nay – nhắm vào khoảng 700 mặt hàng của Mỹ bao gồm thép, các sản phẩm từ sữa, và đồ gia dụng. Các loại thuế này là đòn đáp trả đối với những mức thuế mà Mỹ áp lên Canada sau khi Thủ tướng Canada Mark Carney rời khỏi cuộc đàm phán với chính quyền Trump vào ngày 21/08. Các quan chức Mỹ đã chế nhạo lời đe dọa trả đũa của Canada: Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent thẳng thừng gạt bỏ sự kiện này và ví đối thủ như “một chú chó nhỏ hay sủa bậy” đang cố đi chọc giận một con chó chăn cừu Đức.

Các cuộc thăm dò cho thấy người dân Canada ủng hộ thái độ kiên quyết của Carney. Thủ tướng hy vọng sẽ giảm thiểu cú sốc kinh tế bằng cách đa dạng hóa thương mại của đất nước, giảm bớt sự phụ thuộc vào người láng giềng phía nam. Dữ liệu tháng 7 cho thấy xuất khẩu của Canada sang phần còn lại của thế giới đã đạt mức cao kỷ lục 25,6 tỷ CAD (18,5 tỷ USD), tăng 56% kể từ khi Trump nhậm chức vào tháng 1 năm 2025. Trong khi đó, xuất khẩu sang Mỹ giảm 11,6% trong cùng kỳ, xuống còn 50,5 tỷ CAD.

Một xu hướng đáng lo ngại trong giáo dục toàn cầu

Hôm nay, OECD, một tổ chức gồm hầu hết là các quốc gia giàu có, vừa công bố kết quả các bài kiểm tra quốc tế dành cho học sinh 15 tuổi trên toàn thế giới. Các bài kiểm tra này – vốn là một phần của dự án có tên là PISA – đã được tổ chức đều đặn khoảng ba năm một lần kể từ năm 2000. Gần đây, những đánh giá này liên tục cho ra những kết quả ảm đạm. Điểm trung bình trong các môn toán, đọc, và khoa học đã bắt đầu trượt dốc ở các nước giàu vào khoảng năm 2012. Chúng lao dốc mạnh hơn nữa sau đại dịch Covid-19, thời điểm mà các trường học ở nhiều quốc gia phải đóng cửa suốt nhiều tháng liền.

Đại dịch có thể đã qua, nhưng một số tác động vẫn còn đeo bám: chẳng hạn, tỷ lệ học sinh vắng mặt vẫn cao hơn nhiều so với thời kỳ trước khi việc học chuyển sang hình thức trực tuyến. Thêm vào đó, những quan ngại mới đang xuất hiện. Nhiều người lo sợ rằng điện thoại thông minh và mạng xã hội đang phá hoại khả năng tập trung của giới trẻ và khiến các em xao nhãng chuyện học hành. Các nhà hoạch định chính sách hy vọng rằng các bài kiểm tra mới nhất sẽ cho thấy điểm số đang nhích dần lên trở lại. Nếu điểm số còn giảm sâu hơn, các chính phủ sẽ có thêm một rắc rối lớn cần phải giải quyết.

Liệu vị sếp mới có thể giúp Lululemon lấy lại phong độ?

Hôm nay, Heidi O’Neill sẽ trở thành sếp mới của Lululemon, thương hiệu bán quần legging và đồ thể thao đang chìm trong khó khăn. Bà phải đối mặt với một nhiệm vụ vô cùng nan giải: cổ phiếu của công ty đã bốc hơi 4/5 giá trị kể từ cuối năm 2023. Họ cũng phải cắt giảm triển vọng lợi nhuận trong cả hai quý vừa qua, đồng thời đang mất dần thị phần vào tay các đối thủ mới nổi như Vuori và Alo Yoga. Cùng lúc đó, hãng này gần đây đã xuất hiện trên mặt báo vì tung ra một dòng quần legging vô tình bị xuyên thấu (một sai lầm mà họ đã từng mắc phải trước đây).

Chip Wilson, nhà sáng lập và cựu giám đốc của Lululemon, đã lên tiếng chỉ trích ban lãnh đạo của công ty, cho rằng họ đã đưa thương hiệu đi chệch khỏi định vị cao cấp ban đầu. Tuy nhiên, vào tháng 5, ông đã đồng ý “đình chiến” để đổi lấy việc hai ứng viên do chính tay ông lựa chọn được tham gia hội đồng quản trị. Quyết định chấm dứt cuộc cãi vã công khai này sẽ giúp Lululemon tránh khỏi cảnh mất mặt. Và O’Neill, nữ tướng kỳ cựu của Nike, đã nói rằng việc lật ngược thế cờ là hoàn toàn khả thi. Nhưng chỉ có những sản phẩm sáng tạo hơn – và lý tưởng nhất là kín đáo hơn – mới có thể dẫn dắt công ty hướng tới sự tăng trưởng.

Những rắc rối tài khóa của Mexico

Chính phủ Mexico đã công bố đề xuất ngân sách cho năm 2027 vào hôm nay. Cơ quan xếp hạng tín nhiệm Moody’s gần đây đã hạ bậc nợ công của nước này xuống chỉ nhỉnh hơn mức “rác” (junk). Tăng trưởng kinh tế đang chững lại, đầu tư tư nhân yếu, và vào năm 2024, thâm hụt đã tăng lên mức cao nhất trong gần 40 năm qua. Mexico hiện đang phải trả một mức phí rất cao để vay bằng đồng đô la, và lợi suất trái phiếu bằng đồng peso cũng đang ở mức cao.

Thuế quan – cùng với việc Mỹ kiên quyết không chịu gia hạn hiệp định thương mại tự do một cách đơn giản với Mexico và Canada – đã không giúp ích được gì. Nhưng phần lớn thiệt hại là do chính đảng cầm quyền Mexico tự chuốc lấy. Đảng Morena đang phải trả giá cho việc cố vực dậy công ty dầu khí nhà nước đang sa sút, vung tiền vào những dự án cơ sở hạ tầng tốn kém nhưng ít hiệu quả, đồng thời làm suy yếu pháp quyền.

Trong bản ngân sách, chính phủ dự kiến sẽ cam kết giảm thâm hụt và tăng thuế đối với rượu bia. Nhưng các biện pháp này có lẽ sẽ không giúp thu đủ ngân sách để trấn an các nhà đầu tư. Hơn nữa, với các cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ đang đến gần vào năm 2027, Tổng thống Claudia Sheinbaum sẽ ngần ngại cắt giảm chi tiêu đáng kể.

Thực tế mới về nhân quyền ở Syria

Syria đã thay đổi chóng mặt kể từ khi nhà độc tài Bashar al-Assad sụp đổ vào tháng 12/2024. Tuy nhiên, khi các ủy viên Liên Hiệp Quốc phụ trách điều tra về nhân quyền ở nước này trình bày những phát hiện mới nhất vào hôm nay, họ vẫn sẽ vạch trần một số tình trạng lạm dụng và những bước thụt lùi rất đáng lo ngại.

Đầu tiên là sự thiếu vắng trách nhiệm giải trình sau khi hàng trăm ngàn người bị sát hại dưới thời nhà Assad. Tháng trước, một tòa án đã kết án tử hình vắng mặt cựu lãnh đạo độc tài này (người hiện đang sống lưu vong), cùng với một số cựu quan chức của ông. Tuy nhiên, chính quyền của tổng thống lâm thời Ahmed al-Sharaa thường tỏ ra sẵn sàng thỏa hiệp với tay sai của Assad hơn là mang họ ra truy tố. Điều đó đã châm ngòi cho một loạt các vụ giết người trả thù, một số nhắm ngẫu nhiên vào các nhóm thiểu số, mà phe của Sharaa chẳng làm gì nhiều để ngăn chặn. Những thói quen thời chế độ cũ cũng chưa hoàn toàn biến mất. Các cuộc biểu tình đã nổ ra ở nhiều nơi, bao gồm cả Aleppo – thành phố lớn thứ hai đất nước – vào tháng trước, sau khi một nhân viên y tế trẻ tuổi tên là Muhammad Ghamira tử vong do các vết thương phải chịu khi bị cảnh sát giam giữ. “Đừng lặp lại những áp bức mà chúng tôi đã từng vùng lên chống lại,” những người biểu tình hô vang.

The Economist – Nghiên Cứu Quốc Tế