Các phương án quân sự đầy rủi ro của Donald Trump để phá vỡ bế tắc với Iran.

Tuần trước, Donald Trump tuyên bố ông suýt nữa đã ra lệnh tấn công Iran thêm một lần nữa.

Tuy nhiên, kể từ khi thỏa thuận ngừng bắn mong manh với Tehran bắt đầu cách đây sáu tuần, các lựa chọn quân sự của tổng thống Mỹ vẫn không khả quan hơn. Các lựa chọn tác chiến của Mỹ vẫn còn hạn chế, rủi ro và khó có thể buộc Iran nhượng bộ ngay lập tức trong các cuộc đàm phán về chương trình hạt nhân của nước này.

Với việc eo biển Hormuz vẫn bị phong tỏa phần lớn đối với hoạt động vận chuyển hàng hải, mỗi ngày trôi qua đều làm tăng thêm rủi ro kinh tế — và cả những hậu quả đối với người tiêu dùng Mỹ nếu chiến tranh kéo dài.

Các nhà trung gian hòa giải khu vực đang tăng cường nỗ lực ngăn chặn việc tái diễn chiến tranh toàn diện. Nếu điều đó thất bại, lựa chọn quân sự đơn giản nhất đối với Trump sẽ là một chiến dịch ném bom ngắn và nhanh chóng nhằm thể hiện sự sẵn sàng leo thang, đồng thời làm suy yếu khả năng của Iran. “Việc đó dễ thực hiện và tương đối ít rủi ro,”

Mark Cancian, cựu sĩ quan Thủy quân lục chiến hiện đang làm việc tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế, cho biết. “Nhưng khó có thể buộc Iran phải nhượng bộ.” Iran đã chịu đựng hai tháng ném bom mà không hề nao núng và kể từ đó càng cố thủ hơn.

Tuần trước, Donald Trump nói rằng ông suýt nữa đã ra lệnh tấn công Iran thêm một lần nữa trong vòng ‘một giờ’ © AFP/Getty Images

Hôm thứ Năm, Trump đã đăng lại một kế hoạch tham vọng hơn của Richard Goldberg, cố vấn cấp cao tại Tổ chức Bảo vệ Dân chủ, một viện nghiên cứu có quan điểm cứng rắn về Iran, nhằm “đè bẹp Tehran”. Kế hoạch này bao gồm một phương pháp quân sự “phong tỏa cộng thêm”: duy trì áp lực lên nền kinh tế Iran, đồng thời tiến hành một chiến dịch phối hợp để mở lại eo biển Hormuz và hộ tống giao thông tàu chở dầu.

Việc leo thang hơn nữa như vậy, có thể bao gồm các cuộc tấn công vào bờ biển Iran hoặc các chiến dịch chiếm giữ các đảo nhỏ chiến lược, sẽ có nguy cơ kéo Washington vào một vũng lầy tốn kém và đẫm máu mà Trump đã tuyệt vọng tìm cách tránh. 

Seth Krummrich, một cựu chuyên gia lập kế hoạch quân sự của Mỹ, người đã dành nhiều năm thiết kế các chiến dịch trên khắp Trung Đông, cho biết ông Trump có thể sẽ được đưa ra vô số lựa chọn khó đoán.  Ông nói: “Mọi thứ từ việc triển khai quân bộ đến chiến dịch không kích thuần túy, và tất cả các biến số khác nhau ở giữa”, đồng thời cho biết thêm rằng Tổng thống Barack Obama đã được trình bày 13 kế hoạch riêng biệt trước khi NATO can thiệp vào Libya. Ông Krummrich cho biết bất kỳ chiến dịch không kích nào cũng có thể diễn ra theo hai giai đoạn. Nếu Iran không thay đổi cách tiếp cận sau các cuộc tấn công ban đầu nhằm vào các cơ sở quân sự và chỉ huy, thì Mỹ sẽ mở rộng phạm vi mục tiêu bao gồm các nhà máy điện, nhà máy khử muối nước và các địa điểm cơ sở hạ tầng quan trọng khác. 

“Ông ta có thể bắt đầu từ các khu vực ngoại vi và phá hủy chúng, về cơ bản là nói với những người theo đường lối cứng rắn ở Iran: ‘Chúng ta sẽ bắt đầu hướng mục tiêu này về phía Tehran’”, Krummrich nói. “Ông Trump không sai khi nói rằng trong vòng 48 giờ, ông ta có thể phá hủy hoàn toàn toàn bộ cơ sở hạ tầng điện và nước của Iran”, ông nói thêm.  Một số nhà lãnh đạo châu Âu đã cảnh báo rằng các cuộc tấn công vào cơ sở hạ tầng năng lượng dân sự sẽ là không tương xứng, bất hợp pháp và sẽ đẩy Iran vào một cuộc khủng hoảng nhân đạo sâu sắc.

Nếu Mỹ theo đuổi chiến dịch như vậy, họ cũng sẽ đối mặt với nguy cơ leo thang nhanh chóng khi Tehran trả đũa ở vùng Vịnh, làm gián đoạn hơn nữa thị trường năng lượng.  

David Deptula, người lập kế hoạch cho chiến dịch không kích của Mỹ tại Iraq trong Chiến tranh vùng Vịnh lần thứ nhất, lập luận rằng bất kỳ chiến dịch không kích nào được thiết kế để thay đổi hành vi của chế độ đều cần tập trung vào việc tấn công cơ sở hạ tầng và hệ thống “duy trì khả năng chống lại Mỹ của chế độ đó”.

Ông chỉ ra các cơ sở hạ tầng trọng yếu, các cơ sở năng lượng và các điểm nút giao thông là một trong số các mục tiêu mà Mỹ có thể tấn công. Nhưng Krummrich, người từng giúp điều hành bộ chỉ huy giám sát các hoạt động của lực lượng đặc nhiệm ở Trung Đông, đã cảnh báo về cuộc khủng hoảng nhân đạo nghiêm trọng sẽ xảy ra sau đó. “Những gì sắp tới thực sự đáng sợ… Bạn không thể hình dung được nó sẽ trở thành mối lo ngại về an ninh lớn đến mức nào đối với thế giới.” 

Iran chắc chắn đã học hỏi được nhiều điều về cách Mỹ chiến đấu và đang nỗ lực tái thiết hệ thống phòng không bị tàn phá của mình. Nước này cũng có thể đã có được thêm vũ khí từ Trung Quốc và Nga. “Điều đó có nghĩa là không được phép chủ quan”, ông Deptula nói, đồng thời nhấn mạnh rằng tốc độ và yếu tố bất ngờ sẽ rất quan trọng để bắt Iran mất cảnh giác. 

Deptula cho biết chiến dịch mới cũng sẽ tập trung vào những gì mà các đánh giá tình báo xác định là đã bị bỏ sót hoặc được sửa chữa trong loạt cuộc tấn công đầu tiên. Trước đó trong tháng này, tình báo Mỹ được cho là tin rằng khoảng 70% kho tên lửa của Iran trước chiến tranh vẫn còn nguyên vẹn . Mỹ, quốc gia đã phải vật lộn để chống lại máy bay không người lái và các cuộc tấn công tên lửa của Iran nhằm vào các căn cứ của mình trong chiến dịch ban đầu, cũng đã điều chỉnh chiến thuật và thích ứng hệ thống phòng thủ của các căn cứ.  Chuẩn đô đốc về hưu Mark Montgomery cho biết Mỹ có thể sẽ phải “điều chỉnh lại” lực lượng “theo hướng phòng thủ hơn một chút”.

Trong khi đó, các loại vũ khí lớn hơn có thể được sử dụng để tấn công các căn cứ tên lửa và các địa điểm hạt nhân mà phân tích tình báo sau đó cho thấy đã được xây dựng lại. Ông nói: “Các bạn cũng sẽ thấy chúng tôi cất cánh từ các sân bay ở xa hơn”.  

Điều này sẽ làm tăng thời gian bay trung bình của máy bay để đến Iran. “Tổng số cuộc tấn công mỗi ngày của các bạn sẽ giảm xuống”, Montgomery nói. Ông cũng cho biết thêm, việc điều chuyển nhiều máy bay chiến đấu từ các hoạt động tấn công sang phòng thủ chống lại máy bay không người lái đang bay tới cũng là một yếu tố cần xem xét. Ông nói: “Chiến dịch sẽ kém hiệu quả hơn” nếu không có thêm các phi đội được điều động.

Do eo biển Hormuz vẫn bị phong tỏa phần lớn đối với hoạt động vận chuyển hàng hải, mỗi ngày trôi qua đều làm tăng thêm mức độ rủi ro kinh tế của cuộc chiến © Majid Saeedi/Getty Images

Ông Trump cũng sẽ có quyền lựa chọn mở cửa eo biển Hormuz bằng vũ lực song song với chiến dịch không kích. Mỹ, quốc gia đang áp đặt lệnh phong tỏa đối với Iran ở Biển Oman, hiện có lực lượng hải quân bao gồm hai tàu sân bay, 17 tàu khu trục và bốn tàu rà phá thủy lôi được triển khai ở Trung Đông.  “Điều đó hoàn toàn khả thi, và họ đang lên kế hoạch thực hiện điều đó,” Cancian nói, đồng thời cho biết thêm rằng Thủy quân lục chiến Mỹ cũng có thể xem xét việc chiếm giữ một số hòn đảo của Iran ở giữa eo biển.

“Bạn có thể đặt hệ thống phòng thủ tên lửa trên các hòn đảo đó và biến chúng thành một phần của vùng phòng thủ,” ông đề xuất. 

Trong số các lựa chọn có thể kể đến Đại Tunb và Tiểu Tunb, hai hòn đảo nằm trong Vịnh Ba Tư mà Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất cũng tuyên bố chủ quyền, hoặc Larak, nơi Iran đang vận hành hệ thống thu phí đối với các tàu thương mại. 

Theo các nguồn tin, ông Trump đã được báo cáo về một loạt các chiến dịch có thể bao gồm việc đưa quân bộ vào Iran. Mỹ có đủ khả năng để tiến hành các cuộc tấn công trên bộ quy mô nhỏ, với việc đã triển khai khoảng 3.000 lính dù thuộc Sư đoàn Dù 82 và 5.000 binh sĩ tinh nhuệ thuộc các đơn vị viễn chinh thủy quân lục chiến số 31 và 11. 

Nhưng một chiến dịch như vậy sẽ tiềm ẩn nguy cơ thương vong đáng kể và thậm chí có thể có lợi cho Iran, quốc gia có thể tấn công lực lượng Mỹ bằng máy bay không người lái một chiều. Lực lượng Mỹ cũng sẽ gặp khó khăn trong việc ngăn chặn Iran phóng máy bay không người lái và tên lửa từ đất liền của mình nhằm vào tàu thuyền thương mại. 

“Có thể sẽ có các cuộc đột kích vào những nơi nhất định để dọn sạch một số khu vực,” Kevin Donegan, người từng chỉ huy lực lượng hải quân Mỹ ở Trung Đông, cho biết. Ông nói thêm rằng ông vẫn chưa thấy dấu hiệu nào cho thấy các lực lượng đang chuẩn bị cho một chiến dịch trên bộ quy mô lớn ngoài các hành động nhỏ lẻ, chẳng hạn như chiếm một hòn đảo hoặc các cuộc đột kích hạn chế.

Các kỹ thuật viên Iran tháo dỡ một thùng chứa urani phóng xạ, được Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế niêm phong, để sử dụng tại Cơ sở Chuyển đổi Urani Isfahan vào năm 2005 © Behrouz Mehri/AFP/Getty Images

Một số kế hoạch mạo hiểm hơn nữa đã được trình bày với ông Trump. Chúng bao gồm việc đưa lực lượng đặc nhiệm Mỹ vào sâu trong lãnh thổ Iran để khai thác uranium được làm giàu cao, vốn đang trở thành điểm mấu chốt trong các cuộc đàm phán. Điều này sẽ vô cùng phức tạp.  

“Việc đó sẽ đòi hỏi một lượng nhân lực khổng lồ,” Krummrich nói. Ông cho biết, việc tìm kiếm, khai quật và chiết xuất uranium sâu trong lòng địch có thể mất nhiều tuần. Cần phải huy động các kỹ sư, chuyên gia và máy móc, cùng với máy bay vận tải hạng nặng để vận chuyển qua lại.

“Việc này không thể phức tạp hơn được nữa”, ông nói thêm. 

Khuyến khích Tin tức chuyên sâu về chiến tranh Trung Đông

Lãnh đạo tối cao của Iran đang ở đâu? Ông Trump – nhận thức được rằng tình trạng bế tắc ở Trung Đông càng kéo dài thì nền kinh tế toàn cầu và uy tín của chính ông càng bị tổn hại – có thể sớm buộc phải hành động. 

Donegan suy đoán rằng người Iran có thể đã sai lầm khi kiên quyết đòi hỏi những điều khoản mà họ ưa thích trong bất kỳ thỏa thuận nào, bởi vì họ cho rằng thời gian đang đứng về phía họ. Đồng thời, ông nói, ngay cả một chiến thắng vang dội trên chiến trường cũng có thể không giải quyết được vấn đề của Trump. “Chỉ vì bạn đạt được mục tiêu quân sự, điều đó không có nghĩa là bạn đạt được mục tiêu chiến lược mong muốn.”

Bản đồ do Steven Bernard thực hiện.

The Financial Times