Nguồn: The Economist | Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng
Vận chuyển hàng hải trên Eo biển Hormuz bị đình chỉ sau khi một tàu chở hàng treo cờ Singapore bị tấn công. Các quan chức Mỹ cáo buộc Iran đứng sau cuộc tấn công mà họ cho là bằng máy bay không người lái. Trước đó, Iran cảnh báo các tàu thuyền chỉ được sử dụng các tuyến đường mà họ đã phê duyệt. Vụ việc khiến Tổ chức Hàng hải Quốc tế của Liên Hiệp Quốc phải tạm dừng kế hoạch sơ tán các thủy thủ mắc kẹt ở eo biển này. Giá dầu cũng tăng vọt để phản ứng lại.
Số người chết được xác nhận trong các trận động đất hôm thứ Tư ở Venezuela lên tới 235 người. Lực lượng cứu hộ vẫn tiếp tục tìm kiếm trong đống đổ nát của hàng trăm tòa nhà bị sập. Hai trận động đất này là những trận động đất lớn nhất – và có thể là tàn khốc nhất – xảy ra ở nước này trong hơn một thế kỷ qua. Nhiều quốc gia trên thế giới đã cam kết hỗ trợ. Mỹ cử hai tàu hải quân và máy bay vận tải. Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) đã cam kết 200 triệu USD để xây dựng lại cơ sở hạ tầng, theo lời Delcy Rodríguez, quyền tổng thống Venezuela.
Volodymyr Zelensky cho phép một chiến dịch tấn công chớp nhoáng kéo dài 40 ngày vào các mục tiêu của Nga “để gây áp lực nhằm chấm dứt chiến tranh.” Chiến dịch này đã được thống nhất trong một cuộc họp giữa tổng thống Ukraine và người đứng đầu các cơ quan an ninh của nước này. Zelensky không cung cấp thêm chi tiết về cuộc tấn công dự kiến, nhưng cho biết các lực lượng Ukraine đã tấn công thêm hai nhà máy lọc dầu ở Nga.
Bài đang hot
Đàm phán với Mỹ là lựa chọn duy nhất của Cuba?
Chính quyền Trump yêu cầu OpenAI giới hạn việc phát hành mô hình mới nhất của mình, chỉ cho các đối tác được chính phủ phê duyệt trước khi triển khai rộng rãi. Công ty trí tuệ nhân tạo này dự kiến sẽ cấp quyền truy cập vào GPT 5.6 cho một số ít công ty đã được các quan chức Mỹ thẩm định. Yêu cầu này là một nỗ lực khác của Mỹ nhằm trở thành người gác cổng đối với các mô hình AI tiên tiến.
Cổ phiếu của Bayer tăng vọt hơn 19% sau khi một phán quyết từ Tối cao Pháp viện Mỹ bảo vệ công ty Đức này khỏi hàng ngàn vụ kiện. Các nguyên đơn cáo buộc rằng Roundup, một loại thuốc diệt cỏ do công ty này sản xuất, phải có cảnh báo ung thư. Bayer đã chật vật xoay sở trong các vụ kiện liên quan đến Roundup kể từ khi họ mua lại Monsanto, nhà sản xuất trước đây của sản phẩm này, vào năm 2018.
Tối cao Pháp viện Mỹ đưa ra một số phán quyết phù hợp với mong muốn của chính quyền Trump. Tòa phán quyết rằng những người di cư không thể yêu cầu tị nạn nếu họ không thực sự đặt chân vào bên trong nước Mỹ, cho phép lực lượng chức năng từ chối họ ngay tại biên giới. Tòa án cũng bãi bỏ các biện pháp bảo vệ quyền làm việc và sinh sống của người Haiti và người Syria tại Mỹ. Ngoài ra, họ cũng bác bỏ một đạo luật hạn chế quyền mang súng ở Hawaii.
Các quan chức ở Paris cấm uống rượu bia nơi công cộng trong một nỗ lực giảm bớt áp lực cho các bệnh viện trong đợt nắng nóng. Hệ thống cảnh báo sức khỏe của Pháp cũng được nâng lên mức cao nhất. Các nhà khí tượng học dự báo thời tiết sẽ còn trở nên thiêu đốt hơn nữa trên khắp châu Âu trong những ngày tới. Nhiệt độ ở Đức dự kiến sẽ chạm mức 40°C vào hôm nay. Đợt nắng nóng này cũng đang lan sang Đông Âu.
Con số trong ngày: 143, là số lượng các thương hiệu xe điện Trung Quốc đã bán được ít nhất một mẫu xe vào năm ngoái.
TIÊU ĐIỂM
Hòa bình với Iran chia rẽ Vùng Vịnh
Hôm qua, Marco Rubio đã hứa với một nhóm các ngoại trưởng Vùng Vịnh rằng lợi ích của họ sẽ luôn được cân nhắc đến trong bất kỳ thỏa thuận hòa bình nào đạt được giữa Mỹ và Iran. Ngoại trưởng Mỹ phát biểu vào cuối chuyến công du ba ngày tới Bahrain, Kuwait, và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất. Khán giả của ông có lẽ vẫn hoài nghi: Iran đã tấn công Vùng Vịnh bằng hàng ngàn tên lửa và máy bay không người lái trong năm nay. Và dù cả sáu quốc gia Vùng Vịnh đều ủng hộ lệnh ngừng bắn được ký kết vào ngày 17/06, họ vẫn nghi ngờ rằng nó sẽ chấm dứt chiến tranh vĩnh viễn – và bất đồng về việc phải làm gì tiếp theo.
Oman đã cố gắng duy trì quan hệ thân thiện với Iran: tuần này, họ vừa chào đón một phái đoàn cấp cao của Iran. Ả Rập Saudi thì có thái độ nghi ngờ hơn đối với Cộng hòa Hồi giáo, nhưng vẫn cởi mở với ngoại giao. (Nước này hy vọng sẽ sớm tổ chức các cuộc đàm phán hòa giải giữa Iran và các quốc gia Vùng Vịnh). Về phần mình, UAE xem Iran là kẻ thù không đội trời chung; họ chuộng việc kìm hãm hơn là hòa giải. Vùng Vịnh thường bị chia rẽ ngay cả trong những thời điểm tốt đẹp nhất. Thế nhưng đây lại còn là thời điểm tồi tệ nhất.
Một tuần đầy lo âu đối với các cổ phiếu công nghệ
Theo ước tính của Viện Toàn cầu Goldman Sachs, một bộ phận của ngân hàng đầu tư này, trong sáu năm tới, các doanh nghiệp sẽ chi khoảng 7,6 nghìn tỷ USD cho cơ sở hạ tầng AI. Hai phần ba trong số đó sẽ dành cho năng lực tính toán, tức các bộ xử lý đào tạo và chạy các mô hình AI. Mức chi tiêu này đã đẩy giá cổ phiếu của các nhà sản xuất chip lên mức cao kỷ lục.
Tuy nhiên, những lo ngại về lãi suất cao hơn ở Mỹ, và những hoài nghi về các loại dự báo mà Goldman Sachs đưa ra, đang thử thách các mức định giá đó. Đợt niêm yết lần đầu trên thị trường chứng khoán sắp tới của OpenAI và Anthropic cũng thúc đẩy các nhà đầu tư đặt câu hỏi về những giả định lạc quan của họ đối với các khách hàng lớn nhất của những nhà sản xuất chip. Kể từ thứ Hai vừa qua, chỉ số của các công ty bán dẫn hàng đầu đã giảm 6%.
Micron Technology, một nhà sản xuất chip nhớ của Mỹ, đã làm dịu đi những lo lắng vào thứ Tư, khi họ báo cáo rằng doanh thu hàng quý đã tăng gấp bốn lần so với cùng kỳ năm trước. Những kết quả như vậy cho thấy chi tiêu cho AI vẫn chưa chậm lại. Nhưng một câu hỏi vẫn còn bỏ ngỏ là liệu các khách hàng của những nhà sản xuất chip có kiếm đủ lợi nhuận để tiếp tục cơn sốt chi tiêu này hay không.
Phe đối lập ở Thổ Nhĩ Kỳ rơi vào tình trạng hỗn loạn
Tháng trước, một tòa án Thổ Nhĩ Kỳ đã phế truất nhà lãnh đạo Đảng Nhân dân Cộng hòa, Ozgur Ozel, và thay thế ông bằng Kemal Kilicdaroglu, cựu chủ tịch của đảng này và cũng là người từng thất bại trong cuộc bầu cử tổng thống năm 2023. Đây là đòn tấn công mới nhất trong cuộc chiến tiêu hao mà Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ, Recep Tayyip Erdogan, đang tiến hành nhằm vào nền dân chủ của đất nước và nhóm đối lập chính của nó.
Kilicdaroglu hiện đang phải đối mặt với một cuộc nổi loạn công khai. Hơn 800 đại biểu đang kêu gọi tổ chức một kỳ đại hội bất thường để bầu ra nhà lãnh đạo mới. Trừ phi ông hành động trước hôm nay, những người nổi loạn sẽ yêu cầu tòa án can thiệp. Nhưng Kilicdaroglu lập luận rằng công tác chuẩn bị cho đại hội chỉ có thể bắt đầu vào tháng 9. Trong khi đó, ông đã bắt đầu một cuộc thanh trừng, loại bỏ những người ủng hộ Ozel khỏi các vị trí lãnh đạo cấp tỉnh.
Về phần mình, Ozel đang đối mặt với một lựa chọn khó khăn. Nỗ lực giành lại quyền kiểm soát đảng có nguy cơ dẫn đến một cuộc khủng hoảng kéo dài. Và có những rào cản lớn về pháp lý và tài chính đối với việc thành lập một đảng đối thủ. Erdogan đã đưa phe đối lập vào đúng tình thế mà ông mong muốn.
Cơ hội tài chính của Đảng Cộng hòa
Hôm nay, các nhà tài trợ lớn thuộc phe bảo thủ sẽ rút hầu bao tại hội nghị tài chính của Ủy ban Quốc gia Đảng Cộng hòa (RNC). Những tấm séc họ viết ra sẽ gia tăng thêm lợi thế tiền mặt của RNC: tính đến tháng 5, nhóm này đã có sẵn 125 triệu USD tiền mặt, nhiều gấp tám lần so với Ủy ban Quốc gia Đảng Dân chủ. Siêu ủy ban hành động chính trị gây quỹ của Donald Trump thậm chí còn giàu hơn, nắm trong tay gần 370 triệu USD. Các nhà tài trợ của Đảng Dân chủ vẫn đang e dè sau cơn ác mộng năm 2024, khi họ chi hơn 6 tỷ USD, chỉ để mất cả Nhà Trắng lẫn Quốc hội.
Nhưng tiền bạc có thể sẽ không mang tính quyết định trong các cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ dự kiến diễn ra vào tháng 11. Các cử tri Dân chủ, với mong muốn cháy bỏng là được trừng phạt tổng thống, đã đi bỏ phiếu với số lượng kỷ lục trong một số cuộc bầu cử sơ bộ và bầu cử đặc biệt được tổ chức gần đây. Đảng này nhiều khả năng sẽ giành được quyền kiểm soát Hạ viện, và có lẽ cả Thượng viện, bất chấp lợi thế tiền mặt của Đảng Cộng hòa. RNC sẽ sử dụng số tiền họ quyên góp được vào hôm nay để chiến đấu trong các cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ. Nhưng siêu ủy ban của Trump có thể sẽ chờ để chi số tiền mặt của mình cho một việc khác.
Châu Âu lao đao dưới cái nóng oi bức
Người dân châu Âu đang có nhiều lý do hơn bình thường để cảm thấy biết ơn khi ngày thứ Sáu đến. Tây Âu đang gắng sức vượt qua đợt nắng nóng kỷ lục kể từ tuần trước: phần lớn Pháp và Tây Ban Nha đã phải chịu đựng nhiệt độ trên 40°C (104°F). Cơ quan Khí tượng Anh thì đưa ra cảnh báo “đỏ” lần thứ hai trong lịch sử, loại cảnh báo chỉ được dùng khi cái nóng gây rủi ro cho cả những người khỏe mạnh và sung sức. Nhiệt độ được dự báo sẽ giảm vào cuối tuần này.
Tuy nhiên, những thiệt hại sẽ mất nhiều thời gian hơn để bộc lộ rõ. Đã có báo cáo về hàng trăm ca tử vong liên quan đến nắng nóng ở Tây Ban Nha. Ở Pháp, hơn 48 người đã chết đuối khi cố gắng tắm mát ở sông suối. Số người tử vong thực tế có thể còn cao hơn nhiều. Trong đợt nắng nóng ở châu Âu năm 2022 (kỷ lục trước đó), ít nhất 60.000 người đã thiệt mạng ở 35 quốc gia. Ước tính tốt nhất của các nhà khoa học là biến đổi khí hậu đã làm cho thời tiết tuần này nóng hơn từ 2 đến 4°C. Với lưới điện căng thẳng do nhu cầu sử dụng điều hòa tăng cao, việc các trường học phải đóng cửa và các lò phản ứng hạt nhân phải ngừng hoạt động (ở Pháp), rõ ràng là châu Âu cần thích ứng nhanh hơn.
Theo Nghiên Cứu Quốc Tế và The Economist
Crimea tuyên bố tình trạng khẩn cấp sau khi bị Ukraine tấn công các lưới điện.
Thế giới 26/06/2026: Hàng hải Eo biển Hormuz đình chỉ; động đất ở Venezuela; Zelensky tấn công 40 ngày vào Nga; Tối cao Pháp viện Mỹ và chính quyền Trump; Âu Châu nóng bức… (The Economist)
Thế giới 25/06/2026: Động đất lớn ở Venezuela, có thể 10,000 người thương vong; Israel sẽ hiện diện ở miền nam Lebanon; căng thẳng giữa Ý và Pháp… (The Economist)
Giảm 100%: Nhà máy lọc dầu lớn nhất Moscow không thể lọc dầu thô cho đến năm sau — Reuters
Luật sư Abelardo de la Espriella, được ông Trump ủng hộ, thắng cử trong cuộc bầu cử tổng thống vòng hai của Colombia.
