Nguồn: The Economist | Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng
Mỹ tuyên bố đã ném bom các trạm radar và cơ sở kiểm soát máy bay không người lái ở Iran vào cuối tuần qua, trong lúc Donald Trump đang cân nhắc phiên bản mới nhất của một đề xuất thỏa thuận hòa bình. Giống như các cuộc tấn công gần đây khác, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ gọi các hành động này là “tự vệ.” Iran nói rằng họ đã nhắm mục tiêu vào một căn cứ không quân không xác định của Mỹ để đáp trả. Kuwait, nơi đặt một số cơ sở quân sự của Mỹ, thừa nhận họ đã bị tấn công.
Quân đội Israel thực hiện cuộc xâm nhập đáng kể nhất vào Lebanon trong nhiều thập kỷ, tiến sát một trong những thành phố lớn nhất ở miền nam nước này. Mục tiêu của Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu là “khoét sâu và mở rộng” quyền kiểm soát của Israel tại những nơi được cho là nằm dưới quyền kiểm soát của Hezbollah. Trong khi đó, lực lượng dân quân được Iran hậu thuẫn đã bắn hơn 300 quả đạn vào Israel. Trước đó, Israel và Lebanon đã đồng ý ngừng bắn vào tháng 4.
Vốn hóa thị trường của tập đoàn công nghệ SoftBank chính thức vượt mức 46 nghìn tỷ yên (288 tỷ USD), chấm dứt 23 năm thống trị của Toyota với tư cách là công ty giá trị nhất Nhật Bản. Các nhà sản xuất xe Nhật Bản đang gặp khó khăn khi xe điện Trung Quốc giành được thị phần. Trong khi đó, SoftBank lại đặt cược lớn vào trí tuệ nhân tạo. Vào Chủ nhật, họ thông báo sẽ cam kết 75 tỷ euro (87 tỷ USD) để xây dựng mạng lưới trung tâm dữ liệu lớn nhất châu Âu tại Pháp.
Bài đang hot
Bầu cử ở Colombia: Abelardo de la Espriella, một luật sư cực hữu và là người hâm mộ Trump, giành chiến thắng trong vòng đầu tiên của cuộc bầu cử tổng thống Colombia. “El Tigre” (Con Hổ) – như ông tự gọi mình – sẽ đối đầu với Iván Cepeda, một ứng viên cực tả, trong vòng chung khảo. Tổng thống Gustavo Petro, người ủng hộ Cepeda, cho biết ông “không chấp nhận” kết quả, viện dẫn những điểm bất thường vô căn cứ. Cuộc bầu cử này sẽ là điềm báo liệu làn sóng cánh hữu đang càn quét châu Mỹ Latinh đã đạt đỉnh hay chưa.
Berkshire Hathaway mua lại Taylor Morrison, một công ty xây dựng nhà ở của Mỹ, với giá 8,5 tỷ USD. Đây là thương vụ mua lại lớn đầu tiên của Greg Abel kể từ khi ông thay thế Warren Buffett làm người đứng đầu công ty đầu tư này trong năm nay. Lựa chọn này khá quen thuộc với các nhà đầu tư của Berkshire Hathaway, công ty thường xa lánh các hãng công nghệ để ưu tiên các doanh nghiệp kiểu cũ, và hiện đã sở hữu cổ phần trong một số công ty xây dựng. (Dù họ cũng kiếm được hàng tỷ USD nhờ đặt cược vào Apple.)
Jerome Powell tuyên bố nếu một tổng thống Mỹ thành công sa thải một quan chức Cục Dự trữ Liên bang mà ông không đồng tình, thì các chính quyền tiếp theo sẽ làm theo. Cựu chủ tịch ngân hàng trung ương cảnh báo rằng điều đó cuối cùng sẽ phá hủy uy tín của ngân hàng. Powell – người mà Trump liên tục cố gắng hạ bệ – đã bày tỏ quan ngại của mình khi nhận giải thưởng Hồ sơ Dũng cảm John F. Kennedy.
Myamar: Ít nhất 55 người đã thiệt mạng và hàng chục người khác bị thương do một vụ nổ tại một ngôi làng ở thị trấn Namhkam, Myanmar. Khu vực này được kiểm soát bởi Quân Giải phóng Quốc gia Ta’ang (TNLA), một trong những nhóm vũ trang mạnh nhất chống lại chính quyền quân sự của đất nước. Trong một tuyên bố, lực lượng TNLA đổ lỗi cho chất nổ được sử dụng trong khai thác mỏ. Thật vậy, nhiều nhóm phiến quân Myanmar đang tài trợ cho các chiến dịch của họ bằng cách khai thác khoáng sản quý giá.
Con số trong ngày: 1,8 nghìn tỷ USD, là doanh thu hàng năm của lĩnh vực vũ trụ thương mại vào năm 2035, theo ước tính của Diễn đàn Kinh tế Thế giới.
TIÊU ĐIỂM
Liệu lời nói của Trump có đi đôi với hành động?
Thứ Sáu tuần trước, Tổng thống Mỹ tuyên bố – không phải lần đầu tiên – rằng một thỏa thuận hòa bình với Iran sắp diễn ra. Ba ngày sau khi ông nói rằng mình đang chuẩn bị cho một “quyết định cuối cùng,” vẫn chưa có gì được công bố. Donald Trump dường như đã gửi lại một dự thảo thỏa thuận cho Iran với một số thay đổi được đề xuất. Nhưng những yêu cầu đó không được công bố rộng rãi và các quan chức chính quyền đang kể lại những câu chuyện mâu thuẫn với nhau.
Chính trị trong nước có thể là lý do chính. Bất cứ điều gì được thỏa thuận tiếp theo sẽ chỉ là một biện pháp tạm thời, có lẽ là một biện pháp trong đó cả hai bên dỡ bỏ phong tỏa hải quân và Mỹ nới lỏng một số lệnh trừng phạt đối với Iran. Trump khẳng định vào thứ Sáu rằng “sẽ không có khoản tiền nào được trao đổi cho đến khi có thông báo mới.” Nhưng Mỹ gần như chắc chắn sẽ phải giải tỏa hàng tỷ USD tài sản của Iran bị mắc kẹt trong các ngân hàng nước ngoài. Điều đó sẽ gợi nhắc những âm hưởng khó chịu của thỏa thuận hạt nhân mà Barack Obama đã đàm phán vào năm 2015, thứ mà Trump đã hủy bỏ (và vẫn thường xuyên chê bai). Một số đồng minh của ông trong Đảng Cộng hòa sẽ rất tức giận. Việc chấm dứt chiến tranh có thể đi kèm một cái giá chính trị đắt đỏ.
Cuộc bầu cử giả hiệu của Ethiopia
Thủ tướng Ethiopia Abiy Ahmed tuyên bố rằng cuộc bầu cử hôm nay sẽ là một cột mốc dân chủ. Theo chính phủ, khác với cuộc bỏ phiếu gần nhất, được tổ chức vào năm 2021 ở đỉnh điểm của một cuộc nội chiến tàn khốc, phần lớn quốc gia đông dân thứ hai châu Phi hiện đã đủ an toàn để cho phép công dân đi bỏ phiếu. Về mặt chính thức, chỉ có khoảng 50 triệu người đăng ký đi bầu (trong tổng số 130 triệu dân Ethiopia). Hơn 11.000 ứng viên từ 47 đảng cũng vậy.
Trên thực tế, sân khấu đã được dàn dựng cho những gì có thể là cuộc bầu cử nực cười nhất châu Phi năm 2026. Các cuộc bỏ phiếu sẽ không được tổ chức ở 46 trong số hơn 500 khu vực bầu cử của Ethiopia – bao gồm các phần của khu vực Amhara, nơi cuộc nổi loạn đang leo thang, và Tigray, nơi đảng cầm quyền đã bị đặt ra ngoài vòng pháp luật sau khi phát động chiến tranh chống lại chính phủ liên bang. Các đối thủ chính của Abiy đều đã bị thu phục, bỏ tù, hoặc lưu đày. Mẹ ông từng tiên tri rằng ông sẽ trở thành một vị vua, và giờ đây, cuộc bầu cử đang dần trông giống như một lễ đăng quang.
Thêm tiền, thêm rắc rối ở Hàn Quốc
Các nhà sản xuất chip Hàn Quốc đã ăn nên làm ra nhờ sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo. Samsung Electronics và SK Hynix – hai trong số chỉ ba công ty có khả năng sản xuất chip nhớ AI ở quy mô lớn – đã đạt mức định giá thị trường 1 nghìn tỷ USD vào tháng 5. Dữ liệu công bố vào hôm nay cho thấy các lô hàng chất bán dẫn đã tăng gần gấp ba trong tháng đó so với tháng 05/2025, theo đó góp phần thúc đẩy xuất khẩu của Hàn Quốc tăng 53,2% trong cùng kỳ, lên 87,7 tỷ USD.
Các công nhân ngành chip cũng giành được phần lợi của mình. Hồi tháng 5, các thành viên công đoàn tại Samsung đã hủy bỏ một cuộc đình công để đổi lấy khoản tiền thưởng hơn 10% lợi nhuận hoạt động của bộ phận bán dẫn. SK Hynix cũng đồng ý với một thỏa thuận tương tự vào năm ngoái. Nhưng những khoản chi này đã châm ngòi cho các cuộc tranh luận về sự gia tăng bất bình đẳng ở Hàn Quốc.
Các nhà hoạch định chính sách tỏ ra thận trọng, đặc biệt là trước các cuộc bầu cử địa phương vào thứ Tư tới. Sau khi một quan chức hàng đầu trình bày suy nghĩ về việc phân phối lại lợi nhuận bất ngờ từ AI thông qua “cổ tức công dân,” thị trường chứng khoán đã sụt giảm và ông đã bị chỉ trích nặng nề. Bộ Lao động cũng vừa hoãn một cuộc thảo luận về việc chia sẻ lợi nhuận đồng đều hơn. Sự thịnh vượng hóa ra cũng có những cạm bẫy của nó.
Mỹ và Ấn Độ: ký kết một thỏa thuận thương mại?
Các nhà đàm phán Mỹ sẽ tới New Delhi vào tuần này để tìm cách hoàn tất một “thỏa thuận tạm thời” về thương mại và bắt đầu hướng tới một thỏa thuận lâu dài. Sau khi Donald Trump bắt đầu nhiệm kỳ thứ hai, các cuộc đàm phán giữa hai nước đã bị đình trệ ở các lĩnh vực như nông nghiệp (Ấn Độ muốn ngăn chặn hàng nhập khẩu). Mỹ đã nhượng bộ trước: vào tháng 2, Nhà Trắng đồng ý giảm thuế quan đối với Ấn Độ từ 50% xuống 18%. Đổi lại, chính quyền cho biết Ấn Độ đã cam kết mua ít nhất 500 tỷ USD hàng hóa của Mỹ trong 5 năm tới – một con số xa vời khi xét đến việc Ấn Độ chỉ mua lượng hàng hóa trị giá 45 tỷ USD vào năm 2025.
Áp lực buộc chính phủ Ấn Độ phải đạt được một thỏa thuận nhanh chóng cũng suy giảm. Vào cuối tháng 2, Tối cao Pháp viện Mỹ đã tuyên bố nhiều mức thuế quan ban đầu của Trump là vi hiến. (Và dù sao đi nữa, một phần lớn hàng xuất khẩu của Ấn Độ, chẳng hạn như điện thoại thông minh và thuốc generic, cũng đã được miễn trừ.) Các nhà đàm phán Mỹ sẽ đến thủ đô của Ấn Độ với ít đòn bẩy hơn nhiều so với những gì họ mong muốn.
Theo Nghiên Cứu Quốc Tế
Thế giới hôm nay 01/06/2026 (the Economist): Chiến tranh Iran; Israel xâm nhập sâu vào Lebanon; Bầu cử ở Colombia; Chiến sự Myamar; Mỹ và Ấn Độ…
Netanyahu ra lệnh Israel tiến sâu hơn vào Lebanon để tấn công Hezbollah.
Hàng trăm người bị bắt, hàng chục cảnh sát bị thương sau cuộc bạo loạn liên quan đến Champions League ở Pháp.
Tóm lược tin thế giới và Việt Nam tuần qua (30/5/2026)
Cuộc khủng hoảng năng lượng và nước ở Cuba leo thang, nguy cơ sụp đổ cận kề.
